Kısaca
Çelik sökümde ilk parçayı aldığınızda geride kalan yapının durumu değişir. Bu yüzden söküm sırası, herhangi bir birleşim çözülmeden önce ayrıca planlanır ve yazıya dökülür. Vincin indirebildiği parça, sahada çözülebilen birleşim, kullanımda kalacak alan ve çeliğin yeniden kullanılacağı yer bu sırayı belirler.

Montaj sırası elinizde. Son takılan parçadan başlayıp sırayı geriye doğru okumak kâğıt üzerinde makul görünüyor. Peki ilk parçayı aldığınızda geride kalan çeliği ne taşıyacak?

Montaj ilerledikçe karkas tamamlanır. Sökümde ise bir parçayı aldığınız anda geride kalan çeliğin durumu değişir. Bu yüzden söküm sırasını parça parça kurar, ilk birleşime dokunmadan önce yazılı planı hazırlarız.

Parçayı çizim değil vinç böler

1915 Çanakkale Köprüsü tamamlandığında sökülecek yaklaşık 1.400 ton geçici çelik vardı. Bu çelik iki kule tepesine, kuleleri birleştiren üst enleme kirişlerine ve iki ankraj bloğuna dağılmıştı. Bentler, vinçler, kedi yolu ankraj kirişleri, kaynak platformları ve geçitler de bu kapsama giriyordu.

Kule tepesindeki parçalar kule üstü vinciyle inecekti. Her kulede her biri 21 ton ağırlığında dört ırgat ve 14 tona kadar çıkan bent blokları vardı. Boğazdan rüzgâr estiğinde kaldırma tamamen duruyordu. Burada parçayı ne kadar büyük bırakabileceğimizi vincin kapasitesi belirledi. Irgatların motorunu ve traversini ayırıp ırgatları üç parçada indirdik. Ana açıklığın kedi yolu ankraj kirişlerini ise on parçada indirdik.

Her yapı için söküm sırasını, kaldırma noktalarını ve sapan açılarını tanımlayan bir söküm metodu ve kaldırma planı hazırladık. İki kulede ve iki ankrajda aynı anda, gece ve gündüz vardiyalarında çalıştık.

Birleşim, kurulduğu gibi çözülmez

Bir bulonu tork anahtarıyla sıkmış olmanız, aynı şekilde çözebileceğiniz anlamına gelmez. Çanakkale'de kule tepelerindeki bulonları tork anahtarlarıyla, ankraj kulplarının somunlarını hidrolik krikoyla gevşettik; çözülmeyen birleşimleri oksijenle kestik. Başka yoldan ulaşılamayan birleşim plakalarını iple erişim uzmanları söktü.

15 Temmuz Şehitler Köprüsü'nde (Boğaziçi Köprüsü) genleşme derzlerini değiştirebilmek için mevcut kaynakları karbon arkla oyduk, tabliye sacını ve nervürleri sahada plazmayla kestik. Yeni tabliye parçası ancak bundan sonra yerinde kalan çeliğe bulonlanıp kaynaklanabildi.

Yapı kullanımda kalır

Boğaziçi Köprüsü'nde genleşme derzlerini değiştirirken köprü trafiğe açık kaldı. İşi dört faza böldük. Her fazda altı şeritten ikisini kapattık ve işi 75 günde tamamladık.

Çorlu'daki metal fabrikasında kısıt trafik yerine üretimdi. Çelik binanın bir bölümünü güçlendirip yükseltirken 55 tonluk çatı makasını ve 21,5 tonluk vinç rayını söktük. İş bitene kadar bir aks aralığı tavan vinçsiz kaldı. Üretim devam ederken fabrikanın hat bakımına mobil vinçlerimiz ve platformlarımızla destek verdik. Rayları +42,00 m kotunda yeniden monte ettik.

Sökülen parça, yerine geleceğin ölçüsüdür

Boğaziçi Köprüsü'nde yaya servis yolu kule çevresinde genişliyor. Dört kule-tabliye birleşiminde bu kısmın sacları ve kirişleri değişecekti. Yeni çeliğin mevcut çeliğe oturması gerekiyordu. Yeni parçanın ölçüsünü bunun için söktüğümüz parçadan aldık.

Tabliye altında, +58,00 kotunda asılı bir platformdan çalıştık. Platformu zemin vinçleriyle kaldırıp dört noktanın her birinde yeniden kurduk. Söküm ve montajı gece şerit kapamalarında yaptık. Menteşeli sacları söktükten sonra ana sacı kirişleriyle birlikte tek parça indirip atölyeye gönderdik.

Yeni parça, söktüğümüz çeliğin ölçülerine göre imal edildi. Ana birleşimin tüm kaynakları atölyede yapıldı. Sahada yeni parçayı tek parça halinde yerine takıp ana birleşimi bulonla yaptık. İkincil kaynaklar sahada yapıldı. Dört noktadaki bu kaynaklar manyetik parçacık muayenesinde kabul edildi.

Bazen aynı çelik yeniden yukarı çıkar

Kabataş–Mahmutbey Metro Hattı'nın aç-kapa depo kazısında, kazı duvarlarını birbirine karşı tutan toplam 208 ton çelik kuşak ve Ø610 mm boru dikme vardı. Kazı ilerledikçe bu çeliği kat kat monte ettik. İkinci aşamaya geçince aynı çeliği birinci alandan söküp ikinci çalışma alanında yeniden monte ettik. Söküm ve montaj aynı günlerde yürüdü.

Burada söküm sırasını belirleyen şey, parçanın gideceği yerdi. İkinci çalışma alanı parçayı almaya hazır olduğunda ilk alandaki parçayı sökebildik.

Yapmadığımız işler

Kapsamımız yapısal çelik sökümü. Betonarme yıkım, komple bina yıkımı ve çelik dışındaki unsurların sökümü bu kapsamın dışında. Metro deposunda da bizim işimiz çelikle sınırlıydı. İksa tasarımı ve kazı kapsamımıza girmiyordu.

Kayıt

1915 Çanakkale Köprüsü'nde iki kule tepesindeki ve iki ankraj bloğundaki geçici yapıları söktük. Birleşimlerin kesildiği yerlerde grout ve epoksi onarımlarını, kule yüzeylerinde de boya onarımlarını yaptık. Ana yüklenicinin kabul ekibi işi inceledi ve 30 Ocak 2023'te açık kalem bırakmadan teslim alma belgesini düzenledi.

Çizimleri gönderirken sahada neyin kullanımda kalacağını ve sökülen çeliğin yeniden kullanılıp kullanılmayacağını da belirtin. Bu bilgiler üzerinden ilk hangi parçayı alacağımızı ve çeliği nasıl indireceğimizi konuşalım.

Bu notu paylaşın
Yazan
Muhammed Kahya, 1915 Çanakkale Köprüsü şantiyesinde

Muhammed Kahya

İnşaat Mühendisi · Genel Müdür Yardımcısı16 yıllık saha deneyimi

Nunteknik'te Genel Müdür Yardımcısı. Köprü, endüstriyel tesis ve ticari yapı işlerinde şirketin operasyonunu yönetiyor.

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) üyesiİş güvenliği uzmanı, C sınıfı
Profil ve yazarın diğer notları →
Teknik soru

Bu not sorunuzu cevaplamadı mı?

Teknik talepler doğrudan mühendislik ekibine ulaşır. Çizimlerinizi gönderin ya da kısıtı anlatın — yazdığımız ayrıntıyla cevaplayalım.